نمي دانسته اند چون معني و لطافت  مضامين  اشعار مزبور را در نيافته بودند از نقل و ضبط آن خودداري  كرده اند.  در صورتيكه  همين  آثار گرانبهاي محلي نمودار طرز تفكر  و نمونه روح حساس مردم آن سرزمين است كه مي تواند تمدن محلي بختياري را معرفي كند ولي همان طور كه مشفق شاعر معاصر بختياري مي گويد:

 

سرزمين    بختياري    و   محال   اربعه

پيش ازين گويندگانش بود و باشد اين زمان

خواهي  ارداني  محال  اربعه  باشد  كجا

هست  آن  لار  و كيار و   ميزدج   باگندمان

مركز شعر و سخنداني و دانش بوده است

قهفرخ ، سامان ،‌ بروجن ، شهركرد و جونقان

 

بختياري را چو پژمان اوستاداني بود

همچنين چون احمدي و افسر شيرين زبان

اگر چه صهباي بروجني معتقد است:

ولي   در  مرز  و  بوم  بختياري

سخنگويان اگر  دارند موطن

چو فرهنگ و ادب نبود در اينجا

به پشت پرده پنهانند چون من

وپژمان در سال 2131  در مقدمه كتاب خود مي نويسد:  « بختياري از جميع وسائل سعادت و رفاه محروم مانده و

يك باب مدرسه نيافته ، يك بيمارستان محقر به خود نديده... »

معهذا در اين خطه زرخيز و ادب پرور شعراي بزرگي مانند خود پژمان پا به عرصه وجود نهاده اند كه بر خلاف نظر صهبا پرده از رخسار سخن برانداخته و آسمان ادب و شعر ما را روشن ساخته اند.

 

 

مشفق سخن سراي معاصر بختياري در قصيده اي اسامي شعراي بختياري و چهارمحال  را گرد  آورده  و پژمان منتخباتي از اشعار آنان را در كتاب بهترين اشعار خود گنجانده و سرهنگ ابوالفتح اوژن در كتاب « تاريخچه دو قرن اخير شعرا و عرفاي چهارمحال و بختياري »  اشعاربسياري از اين شعراي زنده دل را با شرح حال آنان كه به  861  نفر مي رسند  ثبت   كرده  است ، و در هر دو  كتاب  مزبور به  نام  و آثار داراب افسر بر مي خوريم.

معروفترين شعر بختياري كه زبانزد است از مرحوم حسينقلي خان معروف به ايلخاني مي باشد كه سياره تخلص مي كرده و آن اين است:

دوني ز چه ري نزيده آفتو

يارم    نوريستاده   از    خو

مو با دل تنگ  تي  تو آيم

تو بانگ زني كه اي كري رو

ابروي كج تو ورهمه خلق

دادم مو نشون كه هي مه نو

كه معني فارسي آن به قرار ذيل است:

مي داني از چه رو آفتاب سرنزده

(چون)  يارم از خواب برنخاسته

من با دل تنگ به سوي تو مي آيم

تو فرياد مي زني كه اي پسر برو

ابروي كج تو را به همه خلق

نشان دادم كه اين است ماه نو

از قديمي ترين شاعر بختياري كه نامش باقيمانده ميرزا حسن واهب است كه در تذكره ها نامش ثبت شده و معاصر شاه عباس بوده  و ماده  تاريخ  سر در مسجد شاه ( شد در كعبه  در صفاهان باز ) كه  مطابق  با سال 64/1 هجري

 مي شود از آثار اوست.

 

 

كتابي را  كه  در دست داريد اشعار شاعر معاصر بختياري  آقاي  داراب  افسر بختياري  فرزند « آ. اصلان » از طايفه احمدي بختياري است . مادر آقا اصلان خواهر حسين قليخان ايلخاني و بي بي گوهر مادر آقاي داراب افسر دختر حسين قليخان ايلخاني مي باشد ، آقاي داراب افسر در سال 9721  شمسي در چقاخور بختياري متولد شده و از سال 0231 شمسي مقيم اصفهان گرديده اند.

از سن سي سالگي شروع به سرودن شعر كرده و اولين شعر ايشان  به  زبان  و لهجه بختياري شعر ملي و جالبي است كه به نام  « رستاخيز مسجد سليمان » آن را موسوم ساخته  و در پايان اين كتاب جزواشعار بختياري منتشر مي شود و از لحاظ موضوع و ابراز احساسات ملي بهترين نمونه افكار وطن پرستانه آقاي داراب افسر مي باشد.

محضر داراب افسر بسيار شيرين است و وقتي خود او اشعار لري را كه سروده مي خواند روح خاصي دارد كه اگر آن اشعار را كسي در كتاب بخواند لذت آن را درك نمي كند، متأسفانه امروز بيش از 0051 بيت از اشعارش را محفوظ نداشته و بيش از همه اشعار قسمتي كه مورد علاقه  شخص اوست  مدحي است كه با خلوص نيت نسبت به حضرت علي عليه السلام سروده  كه در آغاز كتاب چاپ شده و نيز اشعار موسوم به  « عمرويه » را كه به زبان بختياري است بسيار دوست دارد.

درباره اجداد افسر حكايتي است كه مي گويند : « جا او حيدرخان يا آقا حيدر نام داشته و از طايفه « پاپي » لرستان و معاصر صفويه  بوده  است كه به  علت  شكست  در جنگهاي  محلي  ناگزير به  طور ناشناس به چقاخور مركز حكومت نشين ييلاقي بختياريها مهاجرت كرده و به عنوان پيشخدمت در خدمت  طايفه « خدر سرخ « بختياري در

آمده است و بدون آنكه خود را معرفي كند سالياني در خدمت خوانين ايل بختياري گذرانده و چون لياقت و شجاعت خاصي از خود نشان داده دختر خان بختياري را به زني گرفته پس از هفت سال طرفداران خاندان او كه دشمنان را سركوب كرده بودند به جستجوي او به بختياري آمدند تا او را به لرستان برگردانند و به مقام رياست ايل برگزينند ولي او دعوت آنها را نپذيرفت و در بختياري ماند تا در گذشت ،  از او دو پسر باقي ماند كه سلسله احمديها و ايلخانيها از آن دو نفر منشعب گرديدند.                                                                                                                        

سلسله نژادي كه به آقا حيدر مي رسد به اين شرح ضبط شده است:

 

 

 

 

آقا حيدر - آقا غالب ـ آقا خسرو ـ آقا عبدالخليل ـ برادر آقا عبدالخليل ـ آقا احمد (سردودمان طايفه احمدي خسروي ) فرزند  آقا  عبدالخليل -  آقا  ابدال خان -  علي صالح خان -  فرج  الله خان  (برادرش )  حبيب  الله  خان  -    فرزند فرج الله خان  الياس خان - نجف خان - عليمراد خان  ميرپنج - حسين  پژمان (شاعر  گرانمايه  معاصر)  فرزندان حبيب الله  خان  جعفر قلي خان - خوانين بختياري .  بنابراين  خانواده  مرحوم  حسينقلي خان  ايلخاني  و مرحوم امامقلي خان حاجي ايلخاني و مرحوم رضا قليخان ايل بيگي و مصطفي خان كه در سن جواني در گذشت و سلسله خانواده  احمديها  و  خسرويهاي   بختياري  همه  از نژاد رحيم خان مي باشند و يكي  از  نوادگان  حيدرخان  به نام علي صالح خان كه در بالا نام برديم و در زمان نادرشاه در فتح قندهار از خود رشادتي نشان داد كه به لقب (سردار) ملقب گرديد.                                                                                                                                     

متأسفانه  داراب افسر از سال 7331  شمسي به علت  سكته و فلج  نيمي از بدن ،  منزوي  و خانه  نشين گرديد ولي در همان حال كه مي گويد:

من   كيستم   بغير  ز  پا  افتاده اي

بيچاره اي ضعيف و دل از دست داده اي

در كشتي شكسته هجران نشسته اي

در    بحر    بيكرانه    محنت    فتاده اي

با پاي لنگ راه به منزل چسان برم

با   شهسوار  حسن   نپايد  پياده اي

افسر اگر  كه  روز  سپيدت سياه شد

نبود عجب از آن كه سيه بخت زاده اي

ولي وقتي اشعار حماسه اي و ملي خود را مي سرايد به خوبي مي توان ديد روح نيرومند نژادي و حس استقامت و پايداري در اين شاعر دلسوخته و از پا افتاده به قدرت سابق باقي و پايدار است.

شاعريست آزاده و بي اعتنا به دنيا كه معتقد است:

 

 

 

چه حاصل است ز عمرم جز اينكه مي گويند

كه افسر آمد و اين قصه را سرود و گذشت

امروز موقعي اشعار داراب افسر منتشر مي شود كه متأسفانه خود او خانه نشين و از پا افتاده است ولي كتاب شعرش دست به دست خواهد گشت و مانند نسيم سحر از لابلاي اوراق دفتر اشعار او نسيم جان پرور آثار وي دل و جان دوستانش را لذت مي بخشد ،‌ به قول خودش گل بر پا شده و باغبان ا ز پا فتاده :                                                 

تا  گلي  بر  پاشود  از  پا بيفتد  باغبانش

تا نهالي خرم و شادان شود عمري سر آيد

راجع به اشعار فارسي داراب افسر شاعر تواناي بختياري در اين مقدمه مختصر ذكري نمي كنم زيرا خوانندگان اين كتاب از پايه و مايه و چگونگي آن به خوبي آگاهند ولي لازم مي دانم اهميت اشعار بختياري و يا به قول معروف لري را از لحاظ تحقيق در زبان شناسي و لغت داني يادآور گردم تا اهميت داراب افسر از اين لحاظ بيشتر معلوم شود.                                                                                                                                 

لوريمر Lorimer در كتاب لهجه شناسي بختياري ، بدخشاني و فارسي نو كه در سال 2291  ميلادي در لندن به انگليسي منتشر شده است ، مي نويسد:

« از لحاظ فكري و جسمي و از نقطه نظر عادات همه گونه دليل در دست است كه معتقد شويم بختياريها از لحاظ نژاد ايراني كامل و اصيل هستند و با پناهگاه كوهستاني كه داشته اند نژاد آنها از حمله عرب محفوظ و مصون مانده و به خوبي معلوم مي شود كه بختياريهاي امروز فرزندان همان نياكاني هستند كه آن سرزمين را از قرنها پيش در اختيار داشته اند.»                                                                                                                                        

موضوع تحقيق درباره تاريخ و زبان بختياري از چندين سال قبل نظر محققين غربي را به خود معطوف داشته و شايد « سرلايارد  Layard . H . A . Sir   كه در سالهاي0481  تا 2481  ميلادي بين بختياريان در موقع قدرت خوانين چهارلنگ مي زيسته اولين كسي بوده كه درباره اين ايل ايراني تحقيق و كتاب نوشته است.

مسافر ديگر « دي بودي » دبير سفارت روس در تهران بوده كه در سال 0481  درباره بختياريان تحقيق كرده و بعدآ   

 

 

 

 

ماژور ساوير  Sawyer   در  سال  0981   به   بختياري   رفت ،  در  سال  9881  و0981    لردكروزن                   

         مسائل ايرانيان شرح  به  بختياري  مسافرت كرده و در كتاب مشهور خود موسوم به ايران و   Lord Curzon 

  مفصلي از بختياريها مي نويسد.  در طي سنوات مزبور متدرجآً اهميت زبان و لهجه بختياري مورد توجه و مطالعه محققين زبان شناس قرار گرفت و مخصوصاً اشارات ليارد و هوتوم شيندلر به زبان بختياري در اين امر موثر و مفيد بوده است.                                                                                                                                       

تحقيقات زبان و لهجه لري و بختياري از زمان « اسكارمان Oskarmann»  محقق آلماني بود كه در سال 0191  منتشر شد نامبرده  51    صفحه از كتاب خود را به نثر و نظم بختياري با ترجمه آلماني آن اختصاص داد و درباره لهجه و زبان بختياري تحقيقات علمي را شروع كرد و بعد از او « ماژور لوريمر » قسمتي از افكار و ترانه ها و حكايات بختياري را گرد آوري و روي آن مطالعه زبان شناسي كرد و نامبرده به طوري كه در صفحه 9  كتاب خود مي نويسد : اين ترانه ها و حكايتها را از دهان بختياريهاي هفت لنگ كه عبارت باشند از زرّاسفند، بهداروند و دوركي شنيده و عيناً ضبط كرده است.

در سنوات اخير علاقه به تحقيق در زبان و لهجه بختياري به حدي بين شرق شناسان زياد شده كه وقتي نويسنده اين       سطور  در سال 1131  مندرجات كتاب « سخنوران دوران پهلوي » را براي مرحوم دينشاه ايراني سليسيتر رئيس انجمن زرتشتيان بمبئي گردآوري مي كردم چند قطعه شعر كه مرحوم مهندس دستگردي به زبان بختياري سروده بود با خود به هند بردم و در صفحه 685  كتاب چاپ و با ترجمه انگليسي منتشر شد.                                                   

 ضمن نامه ها و تقريظ هايي كه از مستشرقين اروپا مخصوصاً از آلمان و انگلستان به مرحوم دينشاه ايراني ناشر و مترجم كتاب مزبور رسيد 4  نفر آنان مخصوصاً به اشعار لري مزبور اشاره و پيشنهاد كرده بودند اگر باز اشعار بختياري به دست آيد چاپ شود زيرا به تحقيقات دانشمندان زبان شناس كمك خواهد كرد.                                      

دکتر انلاين